mil. avv. VI — mil. VIII asr
So‘g‘diyona: shaharlar va vositachilar mamlakati
So‘g‘d Zarafshon va Qashqadaryo vohalarini birlashtirgan. Uning shaharlari va savdogarlari dasht, Eron, Hindiston va Xitoyni bog‘lagan.
- Markazlar
- Samarqand, Buxoro, Kesh, Poykent
- Til
- So‘g‘d tili, sharqiy eroniy guruh
- Manbalar
- Arxeologiya, tangalar, bitiklar, Xitoy yilnomalari
So‘g‘d vohalari
Tarixiy So‘g‘diyona asosan Zarafshon va Qashqadaryo vodiylarida joylashgan. Uning chegaralari o‘zgarib turgan, shaharlari va mulklari esa o‘z sulolalari va manfaatlarini saqlagan.
So‘g‘d Avesto an'anasi, Ahamoniylar bitiklari va yunon asarlarida tilga olinadi. Ahamoniylar davrida u Baqtriya bilan bog‘liq holda imperiya tizimiga kirgan.
Savdo tarmoqlari
So‘g‘d savdogarlari Ipak yo‘lini yaratmagan, ammo ilk o‘rta asr Yevrosiyosining muhim vositachilaridan bo‘lgan. Ularning jamoalari Samarqanddan ancha sharqda ham mavjud edi.
Savdo iqtisodiyotning bir qismi edi. Vohalar hayotining asosi dehqonchilik, sug‘orish, hunarmandchilik va ko‘chmanchi dunyo bilan almashinuv bo‘lib qolgan.
Afrosiyob va elchilar zali
Afrosiyob qadimgi Samarqandning ilk davrlaridan mo‘g‘ullar istilosigacha bo‘lgan qatlamlarni saqlaydi. VII asr suratlari elchilar, marosimlar va uzoq mamlakatlarni tasvirlaydi.
Bu tasvirlar diplomatik til va elita qarashlari haqida muhim dalildir. Biroq ular fotografik hisobot emas: kompozitsiya buyurtmachining siyosiy dasturiga bo‘ysungan.
Istilo va madaniy o‘zgarishlar
Arab istilosi bir lahzada yuz bermagan. Harbiy yurishlar, shartnomalar, qo‘zg‘olonlar va mahalliy ittifoqlarning almashishi o‘n yillarga cho‘zilgan.
So‘g‘d tili va shahar an'analari darhol yo‘qolmagan. Ko‘plab institutlar va hunarlar yangi siyosiy hamda diniy muhitda davom etgan.