mil. avv. I ming yillik — hozirgi davr
Buxoro: shahar va tarixiy manzara
Buxoro tarixi qadimgi voha, So‘g‘d o‘tmishi, islomiy ilm-fan, savdo va o‘rta asr shahar me'morchiligini bog‘laydi.
- Yoshi
- Ikki ming yildan ortiq
- Maqomi
- 1993-yildan UNESCO Jahon merosi
- Yodgorliklar
- Somoniylar maqbarasi, Poyi Kalon, Labi Hovuz, madrasalar
Voha va ilk shahar
Buxoro vohasi So‘g‘dning g‘arbiy chekkasida dehqonchilik va almashinuv markazi sifatida rivojlangan. Arxeologiya uzoq davom etgan yashash tarixini ko‘rsatadi, biroq shahar asos solingan aniq sana va nomining kelib chiqishi muhokamada qolmoqda.
Hozirgi shaharni qadimgi davrga o‘zgarishsiz ko‘chirish mumkin emas: markaz, devorlar, kanallar va rabodlar suv yo‘llari, savdo va siyosiy hokimiyat bilan birga o‘zgargan.
Islomiy shahar va ilm-fan
Arab istilosidan keyingi islomlashuv bosqichma-bosqich kechgan. Somoniylar davrida Buxoro muhim siyosiy va ilmiy markazga aylandi; shahar ilohiyot, adabiyot, kitobchilik va ta'lim bilan bog‘liq.
Somoniylar maqbarasi Markaziy Osiyodagi ilk islom me'morchiligining eng muhim saqlangan yodgorliklaridan biridir. Murakkab g‘isht terimi ham konstruktiv, ham bezak vazifasini bajaradi.
Shahar to‘qimasi va yodgorliklar
Buxoroning tarixiy qadri alohida binolardagina emas, balki ko‘chalar, savdo toqlari, masjidlar, madrasalar, hovuzlar va turar joy mahallalarining bog‘liqligidadir. Ko‘rinib turgan ansamblning katta qismi XVI–XVII asrlarga oid.
Poyi Kalon, Labi Hovuz va savdo toqlari diniy, jamoat va tijorat vazifalari yagona shahar tizimini qanday hosil qilganini ko‘rsatadi.
Tirik shaharni muhofaza qilish
UNESCO Buxoro tarixiy markazini Markaziy Osiyodagi o‘rta asr shahrining eng yaxlit namunalaridan biri deb baholaydi. Uning haqiqiyligi fasadlargina emas, miqyos, reja va an'anaviy muhitga ham bog‘liq.
Restavratsiya, turizm infratuzilmasi va yangi qurilish ochiq hujjatlashtirish hamda professional nazoratni talab qiladi: ortiqcha qayta qurish saqlanishi kerak bo‘lgan tarixiy qatlamlarni yo‘qotishi mumkin.